THIẾT BỊ BÁO CHÁY LÀ GÌ? TỔNG QUAN HỆ THỐNG, NGUYÊN LÝ HOẠT ĐỘNG
Một hệ thống thiết bị báo cháy hiện đại không chỉ đơn thuần là các thiết bị cảnh báo, mà còn là "tai mắt" giúp bảo vệ tài sản và tính mạng con người 24/7. Bài viết dưới đây APT sẽ cung cấp cái nhìn chuyên sâu nhất về hệ thống báo cháy, từ nguyên lý, cấu tạo đến các thương hiệu hàng đầu thế giới.
Thiết bị báo cháy là gì? Nguyên lý hoạt động
Thiết bị báo cháy là tập hợp các thiết bị điện tử chuyên dụng nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu cháy nổ như khói, nhiệt độ tăng đột ngột, khí gas hoặc ngọn lửa, sau đó truyền tín hiệu cảnh báo đến người dùng hoặc lực lượng chữa cháy.
Hệ thống báo cháy tự động được định nghĩa theo tiêu chuẩn TCVN 5738:2001 là hệ thống tự động phát hiện và thông báo chính xác vị trí cháy, hoạt động liên tục 24/24 giờ ngay cả khi mất điện nhờ nguồn dự phòng.
Nguyên lý hoạt động của hệ thống báo cháy dựa trên quy trình khép kín gồm ba giai đoạn chính:
Phát hiện tín hiệu (thiết bị đầu vào): Các cảm biến (đầu báo khói, nhiệt, gas...) ghi nhận sự thay đổi bất thường trong môi trường. Ví dụ:
-
Đầu báo khói quang điện: Phát hiện khói bằng cách đo sự thay đổi cường độ ánh sáng laser khi khói cản trở.
-
Đầu báo nhiệt: Kích hoạt khi nhiệt độ vượt ngưỡng cố định (thường 60-70°C) hoặc tăng đột ngột.
-
Đầu báo beam: Sử dụng tia hồng ngoại, khi khói chặn tia sáng sẽ gửi tín hiệu.
Xử lý tín hiệu (tủ trung tâm báo cháy): Tủ trung tâm nhận tín hiệu từ các đầu báo, phân tích và xác định sự cố (cháy thật hay báo giả). Nếu xác nhận cháy, tủ sẽ kích hoạt báo động và hiển thị vị trí (tùy loại hệ thống).
Cảnh báo và liên động (thiết bị đầu ra): Phát âm thanh (còi, chuông), ánh sáng (đèn chớp), hoặc liên động với hệ thống chữa cháy tự động như sprinkler, hút khói, ngắt điện.
Quy trình này đảm bảo phản ứng nhanh chóng trong vòng vài giây đến vài phút, giúp hạn chế đám cháy lan rộng. Hệ thống hiện đại còn tích hợp kết nối mạng, gửi thông báo qua app điện thoại hoặc gọi tự động đến trung tâm PCCC.
Thiết bị báo cháy bao gồm những gì?
Tùy hệ và quy mô công trình, bộ thiết bị có thể khác nhau. Tuy nhiên, một hệ thống tiêu chuẩn thường bao gồm 4 nhóm chính dưới đây.
Thiết bị đầu vào ((Initiating Devices):
Nhóm này đóng vai trò “tai mắt” của hệ thống:
-
Đầu báo khói: phổ biến cho văn phòng, hành lang, phòng kỹ thuật, khu vực ít bụi. Có nhiều loại như đầu báo khói quang, đầu báo khói kết hợp…
-
Đầu báo nhiệt: phù hợp nơi có bụi/hơi/khói thường xuyên (bếp, khu kỹ thuật, xưởng…), giúp giảm báo giả do môi trường.
-
Đầu báo lửa (trong một số ứng dụng đặc thù): phát hiện tia UV/IR của ngọn lửa.
-
Nút nhấn báo cháy khẩn: đặt ở vị trí dễ quan sát, lối thoát nạn; người dùng nhấn để kích hoạt báo cháy.
-
Module/thiết bị giám sát: dùng để giám sát trạng thái thiết bị ngoại vi, hoặc nhận/tách tín hiệu theo yêu cầu thiết kế (tùy hệ).
Lưu ý thực tế: Chọn đúng loại đầu báo theo môi trường là yếu tố quyết định để hạn chế báo giả và tối ưu vận hành.
Tủ trung tâm báo cháy (Control Panel):
-
Tủ trung tâm báo cháy: là “bộ não” của hệ thống, nhận tín hiệu – xử lý – hiển thị – kích hoạt cảnh báo/liên động.
-
Nguồn cấp & ắc quy dự phòng: đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định khi mất điện; đồng thời hỗ trợ các chức năng giám sát nguồn, cảnh báo lỗi liên quan.
Tùy công trình, tủ trung tâm có thể dạng nhỏ (ít zone/loop) hoặc mở rộng (nhiều zone/loop), hỗ trợ kết nối mạng, tích hợp giám sát…
Thiết bị đầu ra (Notification Appliances):
Nhóm thiết bị này giúp thông tin “đến đúng người – đúng thời điểm”:
-
Chuông báo cháy / còi báo cháy
-
Đèn báo cháy / còi đèn kết hợp
-
Bảng hiển thị phụ (tùy cấu hình): hỗ trợ quan sát trạng thái ở vị trí trực bảo vệ, sảnh, tầng kỹ thuật…
Ở môi trường ồn (nhà xưởng) hoặc nhiều vách ngăn, việc bố trí số lượng và vị trí thiết bị đầu ra phải tính toán cẩn thận để đảm bảo khả năng nhận biết.
Thiết bị truyền tin – giám sát – phụ kiện hệ thống
Tùy yêu cầu, hệ thống có thể bổ sung:
-
Thiết bị truyền tin/giám sát: hỗ trợ quản lý trạng thái theo nhu cầu vận hành.
-
Cáp tín hiệu, ống luồn dây, hộp nối, tủ phụ, phụ kiện lắp đặt…
-
Thiết bị giao tiếp/tích hợp liên động (khi cần kết nối với quạt, cửa, thang máy, hệ chữa cháy…).
Hệ thống báo cháy là gì? Phân loại phổ biến
Trên thị trường, hai loại hệ thống phổ biến nhất là hệ thống báo cháy thường (Conventional) và hệ thống báo cháy địa chỉ (Addressable). Mỗi loại có ưu – nhược điểm riêng.
Hệ thống báo cháy thường (Conventional):
Hệ báo cháy thường chia công trình theo các zone (khu vực/vùng). Các đầu báo và nút nhấn trong cùng một zone sẽ đấu nối về tủ theo tuyến. Khi có sự cố, tủ sẽ hiển thị zone nào đang báo cháy, thay vì chỉ ra chính xác “thiết bị nào”.
Ưu điểm
-
Cấu hình cơ bản, dễ triển khai cho công trình vừa và nhỏ.
-
Chi phí đầu tư ban đầu thường “mềm” hơn so với hệ địa chỉ (tùy cấu hình).
-
Phù hợp các công trình ít tầng, ít khu vực chia nhỏ.
Hạn chế
-
Khi báo cháy, cần kiểm tra thực tế để xác định chính xác điểm kích hoạt trong zone.
-
Khả năng mở rộng, giám sát chi tiết và tích hợp nâng cao thường hạn chế hơn.
Hệ thống báo cháy địa chỉ (Addressable)
Trong hệ địa chỉ, mỗi thiết bị (đầu báo, nút nhấn, module…) có địa chỉ riêng. Khi có sự cố, tủ trung tâm hiển thị đúng thiết bị/đúng vị trí, giúp xử lý nhanh và giảm thời gian dò tìm.
Ưu điểm
-
Xác định chính xác điểm báo cháy → rút ngắn thời gian kiểm tra, xử lý.
-
Dễ mở rộng và quản lý hệ thống lớn, nhiều tầng, nhiều phân khu.
-
Hỗ trợ tích hợp, liên động và giám sát nâng cao tốt hơn (tùy dòng thiết bị).
Hạn chế
-
Yêu cầu cấu hình/thiết kế – thi công bài bản hơn.
-
Chi phí đầu tư có thể cao hơn với những hệ nhỏ (tùy quy mô và yêu cầu).
Lựa chọn loại nào phụ thuộc vào quy mô và ngân sách, nhưng hệ địa chỉ đang được ưu tiên cho các công trình hiện đại.
Khi chọn hệ báo cháy: nên ưu tiên tiêu chí nào?
Để chọn đúng hệ thống và thiết bị báo cháy, bạn có thể cân nhắc các tiêu chí sau:
-
Quy mô & cấu trúc công trình: số tầng, số khu, diện tích, mức độ chia phòng.
-
Môi trường lắp đặt: bụi, ẩm, nhiệt, hơi dầu, tiếng ồn, luồng gió mạnh… (ảnh hưởng trực tiếp đến loại đầu báo).
-
Mục tiêu vận hành: cần hiển thị chi tiết đến từng điểm hay chỉ theo vùng? có trực 24/7 không?
-
Nhu cầu tích hợp – liên động: có điều khiển quạt, cửa, thang máy, hệ chữa cháy… hay không?
-
Tối ưu chi phí dài hạn: không chỉ “giá thiết bị”, mà còn là bảo trì, thay thế, mở rộng, xử lý báo giả.
-
Tính sẵn có & hỗ trợ kỹ thuật: thiết bị phổ biến, dễ thay thế, được hỗ trợ cấu hình/đấu nối tốt sẽ giúp vận hành ổn định hơn.
Các thương hiệu sản xuất thiết bị báo cháy nổi tiếng
Thị trường Việt Nam có nhiều thương hiệu chất lượng, đạt chuẩn quốc tế như UL, FM, EN54:
Hochiki
Thành lập từ 1918, là thương hiệu hàng đầu thế giới với hơn 100 năm kinh nghiệm. Sản phẩm nổi bật: Đầu báo khói quang, tủ trung tâm địa chỉ.
Ưu điểm: Độ tin cậy cao, ít báo giả, bền bỉ, được sử dụng rộng rãi ở bệnh viện, chung cư Việt Nam.
GST
Trực thuộc tập đoàn UTC (Mỹ), GST cung cấp giải pháp báo cháy linh hoạt với giá thành cạnh tranh. GST được tin dùng nhiều trong các dự án chung cư cao cấp và khu công nghiệp nhờ khả năng tích hợp linh hoạt và hệ thống phần mềm quản lý trực quan.
Chungmei
Chungmei là thương hiệu "quốc dân" tại các nhà xưởng quy mô vừa và nhỏ. Với thế mạnh về các dòng báo cháy thường, Chungmei ghi điểm nhờ cấu tạo chắc chắn, dễ vận hành và chi phí bảo trì cực kỳ thấp.
DanTa
Nếu dự án yêu cầu một giải pháp đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn PCCC Việt Nam nhưng vẫn đảm bảo ngân sách tối ưu, DanTa là sự lựa chọn phù hợp. Thương hiệu này thường được ứng dụng trong các công trình nhà kho hoặc các dự án có yêu cầu kỹ thuật cơ bản.
Dahua
Vốn nổi tiếng với Camera giám sát, Dahua đã lấn sân sang mảng PCCC với các thiết bị báo cháy thông minh. Điểm mạnh của Dahua là khả năng kết nối không dây và tích hợp sâu với hệ thống an ninh hình ảnh, cho phép người quản lý xác thực đám cháy qua video ngay lập tức.
APT – Đơn vị cung cấp thiết bị báo cháy & giải pháp đồng bộ cho công trình
Giữa thị trường thiết bị PCCC đa dạng và liên tục thay đổi, APT tập trung vào một mục tiêu xuyên suốt: cung cấp giải pháp báo cháy phù hợp thực tế công trình, đúng yêu cầu kỹ thuật và tối ưu cho vận hành lâu dài. Chúng tôi đồng hành cùng chủ đầu tư, nhà thầu và đơn vị tư vấn thiết kế từ giai đoạn lựa chọn cấu hình đến khi hệ thống đi vào hoạt động ổn định.
APT cung cấp giải pháp theo nhu cầu từng dự án, bao gồm:
-
Tư vấn lựa chọn hệ báo cháy theo quy mô, môi trường lắp đặt và phương án vận hành (hệ thường/hệ địa chỉ).
-
Cung cấp thiết bị báo cháy theo cấu hình đề xuất hoặc theo hồ sơ thiết kế, đảm bảo tính đồng bộ và khả năng mở rộng khi cần.
-
Hỗ trợ kỹ thuật trước & sau bán: tư vấn cấu hình, sơ đồ đấu nối, nguyên tắc vận hành và phối hợp kỹ thuật theo tiến độ triển khai.
-
Hỗ trợ đồng bộ hạng mục (khi khách hàng cần): phụ kiện lắp đặt và các nội dung liên quan để hệ thống vận hành mạch lạc, dễ kiểm tra – bảo trì.
Với danh mục thiết bị đa dạng từ nhiều thương hiệu phổ biến trên thị trường, APT giúp khách hàng chọn đúng giải pháp theo bài toán công trình. Mỗi cấu hình đều hướng tới 3 giá trị cốt lõi: phát hiện sớm – cảnh báo rõ ràng – vận hành ổn định.
Nếu bạn đang cần một đơn vị cung cấp thiết bị báo cháy uy tín, tư vấn rõ ràng và hỗ trợ kỹ thuật sát dự án, chúng tôi sẵn sàng đồng hành. Liên hệ APT để nhận tư vấn cấu hình phù hợp và đề xuất giải pháp tối ưu cho công trình của bạn.
CÔNG TY TNHH KỸ THUẬT APT
HOTLINE: 0862090114
